Dlaczego bez zdrowych mitochondriów układ odpornościowy nie działa prawidłowo?

Mitochondria jako centrum sterowania odpornością

Komórki układu odpornościowego, takie jak limfocyty T czy makrofagi, należą do najbardziej energochłonnych w organizmie. Ich aktywacja, proliferacja i produkcja cytokin wymagają ogromnych nakładów energii w postaci ATP, dostarczanego głównie przez mitochondria [1].

Jednak rola mitochondriów wykracza daleko poza bioenergetykę. Pełnią one funkcję platform sygnałowych dla wrodzonej odporności, regulując m.in.:

• aktywację inflamasomów (kompleksów cytoplazmatycznych);
• produkcję reaktywnych form tlenu (ROS)
• odpowiedź przeciwwirusową [2].

Co istotne, mitochondria mogą uwalniać własne DNA (mtDNA), które działa jak sygnał alarmowy dla układu immunologicznego [3].

Immunometabolizm: energia decyduje o sile odpowiedzi

Współczesne badania rozwijają koncepcję tzw. immunometabolizmu, czyli ścisłego powiązania metabolizmu komórkowego z funkcją odpornościową.  Mitochondria kontrolują ten proces poprzez regulację oddychania komórkowego, produkcję ATP, a także kontrolę metabolitów wpływających na ekspresję genów odpornościowych [4].

Limfocyty T w stanie aktywnym zwiększają pobór wapnia przez mitochondria, co bezpośrednio wpływa na ich zdolność do proliferacji i produkcji cytokin [5]. Zaburzenia w tym obszarze prowadzą do tzw. „paraliżu immunometabolicznego”, czyli sytuacji, w której komórki odpornościowe nie są w stanie efektywnie reagować na zagrożenia.

Mitochondria a chroniczne zmęczenie

Uczucie chronicznego zmęczenia coraz częściej analizowane jest w kontekście zaburzeń funkcji mitochondrialnych, zwłaszcza w ramach rozwijającej się dziedziny immunometabolizmu. Jak wcześniej wspomniano, mitochondria odpowiadają za produkcję podstawowego nośnika energii w komórkach, dlatego ich niewydolność prowadzi do deficytu energetycznego odczuwanego na poziomie całego organizmu. W szczególności dotyczy to tkanek o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym, takich jak mięśnie, układ nerwowy czy komórki układu odpornościowego [6].

Zjawisko to obserwuje się m.in. w schorzeniach takich jak zespół przewlekłego zmęczenia, choroby autoimmunologiczne (np. niedoczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów) czy stany po infekcjach wirusowych, gdzie dochodzi do jednoczesnego zaburzenia metabolizmu i odpowiedzi immunologicznej [7]. Co istotne, zmęczenie nie zawsze wynika z „braku energii” w sensie potocznym – często jest efektem nieefektywnego jej wytwarzania i dystrybucji na poziomie komórkowym. A to z kolei powoduje nie tylko zaburzenia snu, ale także znacznie utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Z perspektywy klinicznej oznacza to, że ciągłe uczucie zmęczenia i nadmierna senność mogą być nie tylko objawem stylu życia, ale również sygnałem głębszych zaburzeń metabolicznych i immunologicznych związanych z funkcjonowaniem mitochondriów.

Co się dzieje, gdy mitochondria są uszkodzone?

Uszkodzenia mitochondriów prowadzą do kaskady negatywnych efektów immunologicznych i nie tylko. Skutki dysfunkcji mitochondriów wypływają na cały organizm i utrudniają normalne funkcjonowanie. Najważniejsze mechanizmy obejmują:

• stres oksydacyjny - zbyt wysokie poziomy wolnych rodników uszkadzają białka łańcucha oddechowego i błony mitochondrialne, pogłębiając dysfunkcję energetyczną [8];
• wyczerpanie limfocytów T - dysfunkcja mitochondriów prowadzi do „wypalenia” limfocytów T – tracą one zdolność do zwalczania infekcji i komórek nowotworowych [9];
• dolegliwości neurologiczne - a zwłaszcza zaburzenia koncentracji, zmęczenie i senność, brak energii, bóle głowy oraz wahania nastroju [7, 10];
• wzrost masy ciała - nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje zwiększenie stresu oksydacyjnego, co uszkadza mitochondria i pogłębia otyłość [11];
• rozwój chorób przewlekłych - długotrwała dysfunkcja mitochondrialna jest powiązana z chorobami serca, autoimmunologicznymi, metabolicznymi, neurodegeneracyjnymi, a nawet nowotworami.

W kontekście produkcji energii i funkcjonowania mitochondriów warto wskazać BestLife, czyli suplement wspierający pozyskiwanie energii w procesach metabolicznych. Zawarty w nim magnez wspiera metabolizm energetyczny, syntezę białek i utrzymanie prawidłowego poziomu energii, dlatego dobrze pasuje do tematu zmęczenia i odporności. 

Najczęściej zadawane pytania – FAQ 

Przyczyn uczucia zmęczenia psychicznego i fizycznego może być wiele, w tym przewlekły stres, niedobory witamin (np. kwasu foliowego), niska aktywność fizyczna itd. Jednakże mało kto przypisuje osłabienie organizmu uszkodzeniom mitochondriów. Poniżej zestawiono najczęściej zadawane pytania dotyczące tych dysfunkcji.

Czy mitochondria wpływają na odporność?

Tak, są one kluczowe dla działania układu odpornościowego. Regulują produkcję energii, sygnalizację zapalną i aktywację komórek immunologicznych.

Jak poprawić pracę mitochondriów?

Poprzez regularną aktywność fizyczną, dietę przeciwzapalną (zawierającą m.in. zdrowe tłuszcze, witaminy, minerały i błonnik), odpowiedni sen i ograniczenie stresu oksydacyjnego.

Co niszczy mitochondria?

Przewlekły stres, toksyny środowiskowe, brak aktywności fizycznej, nadmiar cukru w diecie, brak snu oraz stany zapalne zwiększające poziom ROS.

Czy suplementy pomagają mitochondriom?

Niektóre mogą wspierać ich funkcję (np. antyoksydanty), ale ich skuteczność zależy od stanu zdrowia pacjenta i stylu życia.

Czy zmęczenie to problem mitochondrialny?

Jest to możliwe. Zaburzenia produkcji ATP w mitochondriach są jedną z przyczyn chronicznego zmęczenia i spadku wydolności organizmu

Bibliografia

1. Nhu Le, T.H. and Tuong Nguyen, V.T. (2025). Mitochondria in the immune system: Therapeutic potential from mitochondria transfer. International Reviews of Immunology, pp.1–30. doi:https://doi.org/10.1080/08830185.2025.2577986.
2. Jiao Y, Yan Z, Yang A. Mitochondria in innate immunity signaling and its therapeutic implications in autoimmune diseases. Front Immunol. 2023 Apr 12;14:1160035. doi: 10.3389/fimmu.2023.1160035. PMID: 37122709; PMCID: PMC10130412.
3. Chen S, Liao Z, Xu P. Mitochondrial control of innate immune responses. Front Immunol. 2023 May 30;14:1166214. doi: 10.3389/fimmu.2023.1166214. PMID: 37325622; PMCID: PMC10267745.
4. Vesala, L., Yuliya Basikhina, Tea Tuomela, Anssi Nurminen, Siukola, E., Vale, P.F. and Salminen, T.S. (2024). Mitochondrial perturbation in immune cells enhances cell-mediated innate immunity in Drosophila. BMC Biology, 22(1). doi:https://doi.org/10.1186/s12915-024-01858-5.
5. Shumanska, M., Dmitri Lodygin, Gibhardt, C.S., Ickes, C., Ioana Stejerean-Todoran, Krause, L.C.M., Pahl, K., Lianne, Paluschkiwitz, A., Liu, S., Boshnakovska, A., Voigt, N., Legler, T.J., Haubrock, M., Miso Mitkovski, Gereon Poschmann, Rehling, P., Dennerlein, S., Riemer, J. and Flügel, A. (2024). Mitochondrial calcium uniporter complex controls T-cell-mediated immune responses. EMBO Reports. doi:https://doi.org/10.1038/s44319-024-00313-4.
6. Xu K, Saaoud F, Shao Y, Lu Y, Yang Q, Jiang X, Wang H, Yang X. A new paradigm in intracellular immunology: Mitochondria emerging as leading immune organelles. Redox Biol. 2024 Oct;76:103331. doi: 10.1016/j.redox.2024.103331. Epub 2024 Aug 29. PMID: 39216270; PMCID: PMC11402145.
7. Anderson G, Maes M. Mitochondria and immunity in chronic fatigue syndrome. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2020 Dec 20;103:109976. doi: 10.1016/j.pnpbp.2020.109976. Epub 2020 May 26. PMID: 32470498.
8. Hirschberger, S., Müller, M.B., Mascolo, H., Seitz, M., Nibler, S., Effinger, D., Lu, K., Büch, J., Bender, M., Kammerer, T., Peterß, S., Kleigrewe, K., Abele, M., Barth, T., Kushnir, O., Imhof, A., Dietzel, S., Wegener, B., Sowa, R. and Vogel, F. (2025). Mitochondrial damage drives T-cell immunometabolic paralysis after major surgery. EMBO Molecular Medicine, 17(12), pp.3329–3354. doi:https://doi.org/10.1038/s44321-025-00324-1.
9. ScienceDaily. (2023). Immunology: Dysfunction of mitochondria drives the exhaustion of T cells. [online] Available at: https://www.sciencedaily.com/releases/2023/11/231102135150.htm [Accessed 18 Mar. 2026].
10. Khacho M, Clark A, Svoboda DS, MacLaurin JG, Lagace DC, Park DS, Slack RS. Mitochondrial dysfunction underlies cognitive defects as a result of neural stem cell depletion and impaired neurogenesis. Hum Mol Genet. 2017 Sep 1;26(17):3327-3341. doi: 10.1093/hmg/ddx217. PMID: 28595361; PMCID: PMC5886206.
11. Breininger SP, Malcomson FC, Afshar S, Turnbull DM, Greaves L, Mathers JC. Effects of obesity and weight loss on mitochondrial structure and function and implications for colorectal cancer risk. Proc Nutr Soc. 2019 Aug;78(3):426-437. doi: 10.1017/S0029665119000533. Epub 2019 Mar 22. PMID: 30898183; PMCID: PMC6685789.
12. Li J, Xu P, Chen S. Research progress on mitochondria regulating tumor immunity. Zhejiang Da Xue Xue Bao Yi Xue Ban. 2024 Jan 5;53(1):1-14. English, Chinese. doi: 10.3724/zdxbyxb-2023-0484. PMID: 38229501; PMCID: PMC10945498.