Selen pod lupą – dlaczego jego niedobór może wpływać na tarczycę i odporność?

Dlaczego selen jest tak ważny dla organizmu?

Choć selen należy do mikroelementów, pełni wiele istotnych funkcji biologicznych. Jest składnikiem ponad 20 selenoprotein, czyli białek uczestniczących między innymi w ochronie komórek przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, regulacji procesów zapalnych oraz metabolizmie hormonów tarczycy [1,2].

Organizm człowieka nie potrafi samodzielnie syntetyzować selenu. Musi być on dostarczany wraz z dietą. Jego zawartość w produktach spożywczych zależy przede wszystkim od ilości selenu obecnego w glebie, dlatego spożycie tego pierwiastka może różnić się pomiędzy poszczególnymi regionami świata [3].

Jakie funkcje pełni selen w organizmie?

Najważniejsze zadania selenu obejmują:

• udział w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy;

• wspieranie naturalnych mechanizmów odpornościowych;

• ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym;

• udział w procesach rozrodczych u mężczyzn;

• wspomaganie prawidłowej pracy enzymów antyoksydacyjnych [2,4].

Warto podkreślić, że selen nie działa samodzielnie. Wiele jego funkcji zależy od współpracy z innymi składnikami odżywczymi, między innymi jodem, cynkiem, żelazem oraz witaminą E.

Niedobór selenu – kto jest najbardziej narażony?

Niedobór selenu przez długi czas może przebiegać bez charakterystycznych objawów. Ryzyko jego wystąpienia zależy nie tylko od sposobu odżywiania, lecz także od chorób przewlekłych, wieku oraz miejsca zamieszkania.

Do grup zwiększonego ryzyka należą osoby stosujące bardzo restrykcyjne diety eliminacyjne, pacjenci z zaburzeniami wchłaniania, osoby żywione pozajelitowo oraz chorzy z przewlekłymi schorzeniami przewodu pokarmowego [1,5]. To właśnie w tych grupach populacyjnych utrzymanie prawidłowego poziomu selenu może być nieco trudniejsze.

Objawy niedoboru selenu

Objawy niedoboru są nieswoiste i mogą mieć wiele innych przyczyn. Do najczęściej opisywanych należą:

• przewlekłe zmęczenie;

• osłabienie mięśni;

• osłabienie odporności;

• zaburzenia psychiczne;

• wolniejsza regeneracja organizmu;

• wypadanie włosów i łamliwość paznokci [2,5].

Na podstawie samych objawów nie można rozpoznać niedoboru selenu. W razie podejrzeń decyzję o diagnostyce powinien podjąć lekarz.

Selen a zdrowie tarczycy

Tarczyca należy do narządów o najwyższym stężeniu selenu w organizmie. Nie jest to przypadek. Selenoproteiny uczestniczą w przemianie tyroksyny (T4) do aktywnej trójjodotyroniny (T3), czyli hormonu odpowiedzialnego za wiele procesów metabolicznych [6].

Czy suplementacja pomaga w chorobach tarczycy?

Najwięcej badań dotyczy autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto). Część metaanaliz sugeruje, że suplementacja selenu może prowadzić do zmniejszenia stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych u wybranych pacjentów. Nie oznacza to jednak, że stanowi standard leczenia ani zastępuje terapię zaleconą przez endokrynologa [7,8].

Aktualne wytyczne podkreślają, że decyzja o suplementacji powinna być indywidualna i uwzględniać stan odżywienia, dietę oraz wyniki badań. Nie zaleca się rutynowego stosowania selenu wszystkim osobom z zaburzeniami pracy tarczycy [7].

Wpływ selenu na odporność

Układ odpornościowy wymaga odpowiedniej podaży wielu witamin i składników mineralnych. Selen uczestniczy w regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz pomaga ograniczać nadmierny stres oksydacyjny (co obniża poziom wolnych rodników) towarzyszący procesom zapalnym [2].

Badania wskazują, że zarówno niedobór, jak i nadmiar selenu mogą zaburzać prawidłowe funkcjonowanie odporności. Z tego względu celem nie jest przyjmowanie jak najwyższych dawek, lecz utrzymanie optymalnego poziomu tego pierwiastka [2,9].

Warto pamiętać, że suplementacja nie zastępuje zdrowej diety, odpowiedniej ilości snu, aktywności fizycznej ani szczepień ochronnych.

Jak dostarczyć odpowiednią ilość selenu?

Najlepszym źródłem selenu pozostaje zróżnicowana dieta. Do produktów zawierających ten pierwiastek należą przede wszystkim ryby morskie, owoce morza, mięso, jaja, produkty pełnoziarniste oraz orzechy brazylijskie. Trzeba jednak pamiętać, że zawartość selenu w orzechach brazylijskich może znacznie się różnić w zależności od miejsca uprawy [3].

Kiedy warto rozważyć suplementację?

Suplementacja może być rozważana u osób, u których istnieje zwiększone ryzyko niedoboru lub gdy lekarz stwierdzi niewystarczającą podaż tego składnika. W takim przypadku warto wybierać preparaty o znanej jakości i przejrzystym składzie, na przykład BestSelenium.

Pełną ofertę produktów można znaleźć w kategorii Suplementy diety - BEST LAB, natomiast preparaty wspierające odporność dostępne są w sekcji Suplementy na odporność i wzmocnienie- BEST LAB.

Przed rozpoczęciem długotrwałej suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych oraz przyjmowania leków.

Czy nadmiar selenu również może szkodzić?

Podobnie jak niedobór, również nadmierna podaż selenu nie jest korzystna. Długotrwałe przekraczanie górnego tolerowanego poziomu spożycia może prowadzić do rozwoju selenozy.

Objawy nadmiaru obejmują między innymi łamliwość paznokci, wypadanie włosów, metaliczny posmak w ustach, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz charakterystyczny czosnkowy zapach oddechu [2,3].

Podsumowanie

Selen jest niezbędnym mikroelementem uczestniczącym w prawidłowej pracy tarczycy, układu odpornościowego oraz mechanizmów chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym. Niedobór może zwiększać ryzyko zaburzeń zdrowotnych, jednak objawy są zwykle mało charakterystyczne i wymagają odpowiedniej diagnostyki.

Aktualna wiedza naukowa nie potwierdza zasadności rutynowej suplementacji selenu u wszystkich osób. Najlepszym rozwiązaniem pozostaje zbilansowana dieta, a decyzję o stosowaniu preparatów zawierających selen warto podejmować indywidualnie, uwzględniając stan zdrowia, sposób żywienia oraz zalecenia specjalisty.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak objawia się niedobór selenu?

Niedobór może objawiać się między innymi przewlekłym zmęczeniem, osłabieniem mięśni, częstszymi infekcjami, nadmiernym wypadaniem włosów i łamliwością paznokci oraz wolniejszą regeneracją organizmu. Objawy nie są jednak charakterystyczne i mogą wynikać również z wielu innych schorzeń.

Co wypłukuje selen?

Najczęściej przyczyną niedoboru nie jest wypłukiwanie tego pierwiastka lecz niska zawartość selenu w diecie. Znaczenie mogą mieć również niektóre choroby przewlekłe, które zmniejszają przyswajalność selenu.

Jak szybko uzupełnić selen?

Podstawą jest dieta bogata w naturalne źródła selenu. Jeżeli lekarz lub dietetyk uzna to za zasadne, można rozważyć suplementację odpowiednio dobranym preparatem. Przyczyny nadmiaru selenu, jakim jest przede wszystkim nadmierna suplementacja, mogą prowadzić do dolegliwości ze strony układu pokarmowego i innych poważnych problemów zdrowotnych.

Bibliografia

1. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-HealthProfessional/ [dostęp 29.06.2026].

2. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2014.3846 [dostęp 29.06.2026].

3. https://www.who.int/publications/i/item/9241561734 [dostęp 29.06.2026].

4. https://food.ec.europa.eu/food-safety/labelling-and-nutrition/nutrition-and-health-claims/eu-register-health-claims_en [dostęp 29.06.2026].

5. https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/selenium/ [dostęp 29.06.2026].

6. Köhrle J. Selenium and the thyroid. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2015 Oct;22(5):392-401. doi: 10.1097/MED.0000000000000190. PMID: 26313901.

7. https://www.eurothyroid.com/guidelines/eta_guidelines.html [dostęp 29.06.2026].

8. Winther KH, Rayman MP, Bonnema SJ, Hegedüs L. Selenium in thyroid disorders - essential knowledge for clinicians. Nat Rev Endocrinol. 2020 Mar;16(3):165-176. doi: 10.1038/s41574-019-0311-6. Epub 2020 Jan 30. PMID: 32001830.

9. Avery JC, Hoffmann PR. Selenium, Selenoproteins, and Immunity. Nutrients. 2018 Sep 1;10(9):1203. doi: 10.3390/nu10091203. PMID: 30200430; PMCID: PMC6163284.