Szczep, gatunek i rodzaj bakterii – jak czytać skład probiotyku?

Jak czytać skład probiotyku? 

W pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy producent podaje pełną nazwę mikroorganizmu: rodzaj, gatunek oraz oznaczenie szczepu. Kolejnym krokiem jest weryfikacja tego, ile żywych mikroorganizmów dostarcza zalecana porcja, czyli jaka jest liczba CFU (ang. colony-forming units), czyli jednostek tworzących kolonie. Istotne jest również, czy deklarowana liczba bakterii obowiązuje w momencie produkcji, czy – co jest znacznie bardziej użyteczne – na koniec terminu przydatności.

Przykładowy zapis może wyglądać tak:

Lacticaseibacillus rhamnosus GG (LGG) – 10⁹ CFU

W powyższym przypadku Lacticaseibacillus oznacza rodzaj, rhamnosus – gatunek, a GG – konkretny szczep. Dopiero taki poziom identyfikacji pozwala odnieść skład produktu do badań klinicznych dotyczących danego mikroorganizmu.

Najważniejsze jest jednak to, że probiotyk nie jest jedną, uniwersalną kategorią o identycznym działaniu, a jego właściwości są zależne od szczepu i konkretnego zastosowania [1]. 

Przeczytaj więcej o działaniu probiotyków.

Czym różni się rodzaj, gatunek i szczep bakterii?

Hierarchię najlepiej zapamiętać jak adres: od ogólnego określenia przechodzimy do coraz bardziej szczegółowej informacji. Zapoznaj się z tabelą 1.

Tabela 1. Poszczególne poziomy taksonomii bakterii [1,2]

Warto doprecyzować, że CFU nie jest poziomem taksonomicznym – to jednostka używana do określania liczby żywych, zdolnych do namnażania jednostek mikroorganizmów w próbce lub porcji produktu. Z punktu widzenia konsumenta najważniejsze jest, aby producent pozwalał jednoznacznie zidentyfikować mikroorganizm, najlepiej aż do poziomu szczepu. Ma to znaczenie dlatego, że właściwości jednego szczepu nie powinny być automatycznie przypisywane wszystkim mikroorganizmom należącym do tego samego gatunku  [3,4].

Dlaczego szczep bakterii ma największe znaczenie?

Dwa mikroorganizmy należące do tego samego gatunku mogą mieć różne właściwości biologiczne i różny wpływ na organizm. Przegląd systematyczny dotyczący szczepozależności działania probiotyków wykazał, że skuteczność może różnić się zarówno pomiędzy szczepami tego samego gatunku, jak i w zależności od jednostki chorobowej lub wskazania [5].

Dobrym przykładem jest Bifidobacterium longum 35624, wcześniej określany jako B. infantis 35624. W badaniu przeprowadzonym przez O’Mahony’ego i wsp., zauważono, że u osób z zespołem jelita drażliwego konkretny szczep wiązał się z poprawą części ocenianych objawów, w tym wzdęć i dolegliwości brzusznych. [6]. Jednocześnie późniejsza metaanaliza wykazała, że wyniki dotyczące B. infantis nie są całkowicie jednoznaczne, a efekt może zależeć m.in. od tego, czy szczep jest stosowany samodzielnie, czy w preparacie wieloszczepowym [7].

Co jeszcze sprawdzić w składzie probiotyku?

Stając przed wyborem zakupu probiotyku należy zwrócić uwagę na kilka parametrów, w tym:

• liczbę CFU  – sprawdź, ile jednostek tworzących kolonie otrzymujesz w jednej porcji. Wysoka liczba CFU nie gwarantuje lepszego działania. Znacznie istotniejsza jest dawka przebadana dla konkretnego szczepu i zastosowania,

• CFU do końca terminu przydatności – istotne jest, czy producent deklaruje odpowiednią liczbę żywych mikroorganizmów przez cały okres trwałości produktu, a nie wyłącznie w momencie jego produkcji,

• warunki przechowywania – zwróć uwagę na temperaturę, wilgotność i inne wymagania dotyczące przechowywania. Stabilność probiotyku może zależeć od formulacji i warunków przechowywania,

• badania dotyczące konkretnego szczepu – jeśli producent powołuje się na badania, sprawdź, czy dotyczą dokładnie tego samego szczepu, który znajduje się w produkcie,

• składniki dodatkowe – warto sprawdzić substancje pomocnicze, alergeny, cukry, substancje słodzące czy prebiotyki. Ich obecność nie musi być wadą, ale może mieć znaczenie dla indywidualnej tolerancji organizmu,

• jakość oznakowania – brak informacji o szczepie, nieprecyzyjna identyfikacja mikroorganizmu lub brak danych dotyczących liczby żywych bakterii utrudniają ocenę produktu.

Większa liczba szczepów również nie oznacza automatycznie większej skuteczności. Preparat wieloszczepowy powinien być oceniany na podstawie dowodów dotyczących zastosowanej kombinacji, a nie wyłącznie liczby mikroorganizmów na etykiecie. 

Jakie probiotyki na wzdęcia warto rozważyć?

Jednym z często analizowanych szczepów, które mogą łagodzić objawy wzdęć jest Bifidobacterium infantis. W badaniu z udziałem osób z zespołem jelita drażliwego obserwowano korzystny wpływ tego konkretnego szczepu na część objawów, w tym wzdęcia [6]. Dlatego przy nawracających wzdęciach najważniejszy jest dobór konkretnego szczepu do problemu i ocena jakości dowodów naukowych.

Jakie probiotyki przy SIBO i refluksie?

W przypadku SIBO dane dotyczące stosowania probiotyków są ograniczone i niejednoznaczne. Metaanalizy wskazywały na możliwe korzyści, ale podkreślano heterogeniczność badań oraz ograniczoną jakość dowodów. Nowszy przegląd systematyczny również ocenił jakość dowodów jako niską [7,8]

Jeśli podejrzewasz SIBO lub masz rozpoznane SIBO, nie traktuj probiotyku jako zamiennika diagnostyki i leczenia zaleconego przez lekarza. Dobór suplementacji powinien uwzględniać przyczynę dolegliwości i całe postępowanie terapeutyczne.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku refluksu. Przeglądy badań wskazują na możliwość korzystnego wpływu niektórych interwencji probiotycznych na wybrane objawy, ale dostępne badania są niewystarczające i nie przynoszą mocnych dowodów naukowych, aby traktować probiotyki jako standardowe leczenie [9,10].

Jaki probiotyk dla dorosłych wybrać?

Jeśli szukasz preparatu jako osoba dorosła, przejdź przez pięć podstawowych pytań:

1. Po co chcę stosować probiotyk? Określ konkretny cel.

2. Jaki dokładnie szczep zawiera preparat? Sprawdź rodzaj, gatunek i oznaczenie szczepu.

3. Czy istnieją badania dotyczące tego szczepu i mojego problemu? Nie wystarczy, że badano inny szczep tego samego gatunku.

4. Ile CFU otrzymuję i czy deklarowana liczba obowiązuje przez cały okres trwałości produktu? 

5. Czy produkt jest właściwie przechowywany i czy jego pozostałe składniki są dla mnie odpowiednie?

Najważniejsza zasada jest prosta: najpierw określ cel, następnie sprawdź konkretny szczep i dowody naukowe, a dopiero później porównuj dawkę, formę produktu i cenę. Sprawdź probiotyki od BestLab.

FAQ:

Jak dobrać odpowiedni probiotyk?

Dobór probiotyku warto zacząć od określenia celu suplementacji i sprawdzenia konkretnego szczepu, a nie tylko gatunku czy liczby bakterii. Zwróć uwagę, czy producent podaje pełne oznaczenie szczepu, liczbę CFU w zalecanej porcji, trwałość tej liczby do końca terminu przydatności oraz warunki przechowywania. Najlepiej wybierać preparat, którego szczep lub kombinacja szczepów ma badania dotyczące problemu, z którym chcesz pracować. 

Jakie probiotyki są dobre na jelita? 

Nie ma jednego probiotyku dobrego na wszystkie problemy jelitowe. Skuteczność zależy od konkretnego szczepu i wskazania, dlatego inny preparat może być rozważany przy biegunce, inny przy IBS, a jeszcze inny po antybiotykoterapii. Przy wyborze warto kierować się dowodami dla konkretnego szczepu, a nie samą liczbą bakterii lub liczbą szczepów w produkcie. 

O jakiej porze dnia najlepiej zażywać probiotyk?

Nie ma jednej najlepszej pory dnia dla wszystkich probiotyków. Najważniejsze jest stosowanie preparatu zgodnie z zaleceniami producenta, ponieważ sposób przyjmowania może zależeć od konkretnego szczepu i formulacji. W praktyce większe znaczenie niż sama godzina ma regularność oraz właściwe przechowywanie produktu. 

Bibliografia

1. Hill, C., Guarner, F., Reid, G. et al. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 11, 506–514 (2014). https://doi.org/10.1038/nrgastro.2014.66 

2. Binda, S., Hill, C., Johansen, E., Obis, D., Pot, B., Sanders, M. E., Tremblay, A., & Ouwehand, A. C. (2020). Criteria to Qualify Microorganisms as "Probiotic" in Foods and Dietary Supplements. Frontiers in microbiology, 11, 1662. https://doi.org/10.3389/fmicb.2020.01662 

3. Sarita B, Samadhan D, Hassan MZ, Kovaleva EG. A comprehensive review of probiotics and human health-current prospective and applications. Front Microbiol. 2025 Jan 6;15:1487641. doi: 10.3389/fmicb.2024.1487641. PMID: 39834364; PMCID: PMC11743475. 

4. Rowland, I., Capurso, L., Collins, K., Cummings, J., Delzenne, N., Goulet, O., Guarner, F., Marteau, P., & Meier, R. (2010). Current level of consensus on probiotic science--report of an expert meeting--London, 23 November 2009. Gut microbes, 1(6), 436–439. https://doi.org/10.4161/gmic.1.6.13610 

5. McFarland, L. V., Evans, C. T., & Goldstein, E. J. C. (2018). Strain-Specificity and Disease-Specificity of Probiotic Efficacy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in medicine, 5, 124. https://doi.org/10.3389/fmed.2018.00124 

6. O'Mahony, L., McCarthy, J., Kelly, P., Hurley, G., Luo, F., Chen, K., O'Sullivan, G. C., Kiely, B., Collins, J. K., Shanahan, F., & Quigley, E. M. (2005). Lactobacillus and bifidobacterium in irritable bowel syndrome: symptom responses and relationship to cytokine profiles. Gastroenterology, 128(3), 541–551. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2004.11.050 

7. Zhong, C., Qu, C., Wang, B., Liang, S., & Zeng, B. (2017). Probiotics for Preventing and Treating Small Intestinal Bacterial Overgrowth: A Meta-Analysis and Systematic Review of Current Evidence. Journal of clinical gastroenterology, 51(4), 300–311. https://doi.org/10.1097/MCG.0000000000000814 

8. Fernando Niño, S., Santiesteban, M., & Muñoz Valencia, G. (2024). Eficacia de probióticos en el manejo de sobrecrecimiento bacteriano del intestino delgado. Revisión sistemática y metaanálisis [Efficaccy of probiotic in the treatment of small intestinal bacterial overgrowth. Systematic review and meta-analysis]. Revista de gastroenterologia del Peru : organo oficial de la Sociedad de Gastroenterologia del Peru, 44(3), 245–251. 

9. Martin, Z., Spry, G., Hoult, J., Maimone, I. R., Tang, X., Crichton, M., & Marshall, S. (2022). What is the efficacy of dietary, nutraceutical, and probiotic interventions for the management of gastroesophageal reflux disease symptoms? A systematic literature review and meta-analysis. Clinical nutrition ESPEN, 52, 340–352. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2022.09.015 

10. Cheng, J., & Ouwehand, A. C. (2020). Gastroesophageal Reflux Disease and Probiotics: A Systematic Review. Nutrients, 12(1), 132. https://doi.org/10.3390/nu12010132